استادیار پژوهشکدۀ مردمشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
چکیده
پژوهش پیش رو، با هدف تبیین پیوندهای فکری میان حکیم ترمذی و شیخ شهاب الدین سهروردی، به بررسی تأثیرپذیری حکمت اشراق از طریقۀ حکیمیه و آموزههای حکیم ترمذی میپردازد و با اتّکا بر روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای، نشان میدهد که سهروردی در شکلگیری مفاهیم بنیادین حکمت اشراق، بهویژه در باب مقولاتی چون «سکینه» و «ولایت»، از آراء و آثار حکیم ترمذی و سنّت فکری وی بهرهمند بوده است. نگارنده با تحلیل تبارنامۀ اشراقی سهروردی در کتابالمشارع و المطارحات، استدلال میکند که اشارات سهروردی به «قومی که از سکینه سخن میگویند و در دواوین قاصّه میتوان نام و نشان آنها را یافت»، ناظر به حکمای مشرق، بهویژه پیروان حکیم ترمذی تواند بود. بررسی تطبیقی آراء این دو حکیم، وجوه امتزاج حکمت شهودیِ خسروانی و حکمت برهانیِ فیثاغوری را در دستگاه فکری ترمذی آشکار میسازد و تأثیر آثار وی بر مفاهیم کلیدی سهروردی، چون نور ولایت را مینمایاند. از وجوه نوآوری تحقیق، میتوان به تمرکز بر قرائن متنی و تاریخیِ مغفولمانده در تبارنامۀ معنوی سهروردی، بهویژه در مفهوم محوری «سکینه» و نسبت آن با «حکمای مشرق»، و ردیابی نشانههای امتزاج حکمت خسروانی و فیثاغوری در آثار ترمذی و انعکاس آن در نظام فلسفی سهروردی، اشاره کرد که افقی نو در فهم پیوندهای عمیق میان سنتهای حکمت ایرانی و عرفان اسلامی میگشاید.
