فلسفه معاصر و مطالعات میان رشته ای

فلسفه معاصر و مطالعات میان رشته ای

«اربعین» و تاریخمندی: خوانشی فلسفی از زیارت، زمان‌مندی و تجربة امر قدسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)،دانشگاه ازاد اسلامی ،اصفهان، ایران.
10.22034/nip.2026.2092653.1010
چکیده
زیارت اربعین از مهم‌ترین پدیده‌های دینی معاصر است که افزون بر ابعاد آیینی و اجتماعی، ظرفیت تحلیل فلسفی و پدیدارشناختی نیز دارد. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و در چارچوب فلسفۀ دین و پدیدارشناسی، به بررسی زیارت اربعین به‌مثابه تجربه‌ای زیسته از تاریخمندی، زمان‌مندی و مواجهه با امر قدسی می‌پردازد. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که زیارت اربعین چگونه از طریق تجربه‌ای روایی و بدن‌مند، تاریخمندی انسان را در افق زمان‌مندی خاصی فعال ساخته و زمینه شکل‌گیری تجربه‌ای انضمامی از امر قدسی را فراهم می‌آورد. تحلیل پژوهش با تکیه بر مفاهیم دازاین و تاریخمندی در اندیشۀ هایدگر، نظریۀ زمان روایی پل ریکور و پدیدارشناسی آگاهی زمان هوسرل انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اربعین ساختاری چندلایه دارد که در آن بدن‌مندی، روایت، حافظۀ جمعی و مشارکت آیینی درهم‌تنیده‌اند. در این فرایند، واقعۀ عاشورا نه رویدادی متعلق به گذشته، بلکه افقی معنابخش برای اکنون و امکان‌های آینده تجربه می‌شود و تاریخ به روایتی زیسته و وجودی تبدیل می‌گردد. همچنین، مناسک زیارت با گسستن از زمان خطی، زائر را به افق زمان زیسته و زمان قدسی وارد می‌کند؛ جایی که گذشته، حال و آینده در وحدتی معنادار به هم می‌پیوندند. در این چارچوب، امر قدسی نیز در متن حافظۀ تاریخی، کنش جمعی و روابط انسانی ظهور می‌یابد. ازاین‌رو، زیارت اربعین الگویی از «بودن-در-زمان» و «بودن-در-تاریخ» ارائه می‌کند که ظرفیت بازاندیشی در نسبت دین، تاریخ و تجربۀ انسانی معاصر را داراست.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 تیر 1405